شمس الدين محمد بن احمد خفرى

16

تعليقه بر الهيات شرح تجريد ( فارسي )

1 - إثبات واجب الوجود خفرى در بحث إثبات واجب الوجود ، ابتدا برهان خواجه نصير الدين طوسى را در اين باب بيان مىكند . سپس به نقد و بررسى و ايراد براهينى در تقويت برهان خواجه مىپردازد كه اين براهين بعدها مورد توجّه بسيارى از حكما و متكلّمان اسلامى واقع شد . به گونه‌اى كه در ردّ يا دفاع از آنها حواشى متعددى نگاشته شد . به جهت اهميّت اين مبحث ، اهمّ براهين خفرى را شرح و آرا و نظرات مهم در اين خصوص را بيان مىكنيم : نحوهء طرح مباحث به طور اجمال به شرح ذيل مىباشد : 1 . برهان مرحوم خواجه در إثبات ذات واجب . 2 . اهمّ براهين خفرى كه شامل دو برهان مىباشد . 3 . نظر صدر المتألهين شيرازى دربارهء برهان أوّل در شواهد الربوبية . 4 . نظر صدر المتألهين شيرازى دربارهء اين برهان در كتاب اسفار . 5 . نظر حاج ملّا هادى سبزوارى دربارهء برهان أوّل خفرى . 6 . تفسير و دفاع ميرداماد از برهان أوّل خفرى . 7 . برهان دوم خفرى كه آن را برهان صديقين ناميده است . 8 . تقرير حضرت آيت اللّه جوادى آملى از برهان دوم خفرى . 9 . تقرير ملّا هادى سبزوارى از برهان اخير خفرى . خواجه نصير الدين طوسى در كتاب تجريد الاعتقاد خود ، واجب الوجود را از طريق بطلان دور و تسلسل به إثبات رسانده است . وى مىگويد : « اگر در ميان موجودات ، واجب الوجودى يافت شود كه مطلوب حاصل است ، امّا اگر موجود واجبى نبود ، بلكه موجودات منحصر در ممكنات باشد ، بنا بر ابطال دور و تسلسل نيازمند به واجب خواهد بود . زيرا اگر از علّت وجود ممكن سؤال شود ، در حالى كه در عالم هيچ موجود واجبى نباشد ، خود علّت نيز بايد امر ممكنى باشد و لذا نقل كلام در